गाउँमा हाम्रो परिवारको सान थियो, इज्जत थियो । किनभने, त्यो गाउ“कै पहिलो थियौँ हामी राजधानी सहरमा घर हुने । स्कुले जीवनमा साथीसंगीमाझ म धक्कु लगाउँथेँ, ‘काठमाडौं सहरमा हाम्रो घर छ’ भनेर । तर, आज ती दिन सम्झँदा आत्मग्लानि हुन्छ । भ्रम रहेछन् यी सबै । मान्छेले कति संघर्ष गरेर बनाएको पहिचान छिनभरमै माटोमा मिल्दोरहेछ । गाउ“मा बुबाको सान, मान र सम्मान थियो । सबैको नमस्कारको पात्र हुनुहुन्थ्यो उहाँ । कुरा बुझ्दै गएपछि पो थाहा लाग्यो, दाजु कक्षा ८ सम्मको अध्ययन गरेपछि सहर छिर्नुभयो । गाउ“को सोझो केटो, कसैको घरमा भाडा माझेर बस्थ्यो, त्यो घर अहिले पनि मीनभवनमा छ । बुबा बित्नुभन्दा ५ वर्षपहिले नै घरमालिक बितेपछि उसको काजकर्म दाजुले गरिदिनुभयो । बदलामा धर्मपुत्रका रूपमा उहा“ले केही जग्गा पाउनुभएको रहेछ । यो ०४९ सालतिरकै कुरा हो । त्यतिखेर म कक्षा ५ मा पढ्थेँ । दाइको विवाह भयो । घरमा त खुसी नै थियो । माइलो दाजु पनि विवाह गरेको केही वर्षपछि नै अलग भइसक्नुभएको थियो । बुबा–आमाको सहारा थिया“ै, भाइ र म ।

०५५ सालमा एसएलसीसम्मको शिक्षा गाउ“कै माध्यमिक विद्यालयबाट उत्तीर्ण गरेपछि दाइले नै सहरमा बोलाउनुभयो । मनभरि उत्साह बोकेर म सहर छिरेँ । दाइ उही साहुको अफिसको म्यानेजर हुनुहुन्थ्यो । कसको दिन कहाँ, कतिखेर, कति बेला आउँछ, कसलाई के पत्तो ? म उही दाइकै अफिसको कर्मचारी बनेँ । बिहान कलेज धाउनु, हतार–हतारको गाँस टिपेर कार्यालय पुग्नु मेरो दैनिकी थियो । राति अबेरसम्म काम गरेर घर फर्कंदा पनि खाना आफैँले तयार गर्नुपथ्र्याे । म पुग्दा भाउजू ओछ्यानमा ढलिसकेको हुने । मन साह्रै कुँडिन्थ्यो । तैपनि, आºनो मनलाई सम्झाउँथेँ । अरू के उपाय थियो र मसँग ? रुन मन लाग्थ्यो, तर कोसँग रुने ? कसलाई पोख्ने आºनो दुःख ? आफन्त नै बैरी भएपछि कसको के लाग्दोरहेछ र ? अफिसबाट मैले कति तलब खान्थेँ, मलाई नै थाहा थिएन ।

त्यो पैसा बुझ्ने र खर्च गर्ने पनि दाइले नै † दशैको समयमा एकजोर लुगा हालिदिनुहुन्थ्यो । बस्, म उही घरमा राखेको कमारीजस्तै नियतिमा बाँचिरहेको थिएँ । उहाँहरूको बच्चा भएपछि त्यसको जिम्मेवारी मेरै का“धमा थपियो । कहिलेकाहीँ भाउजूको तीतो–टर्रो वचन सुन्थेँ । मनको कुनै कुनामा बिज्थ्यो, तीखो काँडाजस्तै । जीवनमा जे–जे भयो, केवल सहेँ मात्र । आमाले बाल्यकालमा यही उपदेश दिनुभएको थियो, ‘सहेर कहिल्यै पनि सानो भइ“दैन ।’ बोलेर ठूलो हुनुभन्दा सहेर सानो हुनु नै बेस ठानेँ । तर, यो अर्ति मिथ्या लाग्न थालेको थियो । मैले किन विद्रोह गर्न सकिनँ ? बारम्बार अहिले पनि यही प्रश्नले सताइरहन्छ । यसैबीच बुबा बित्नुभयो † झनै उराठ र उदास लाग्यो जिन्दगी । त्यही पनि जिउनु नै थियो । प्रवीणता प्रमाणपत्र तहभन्दा माथि पढ्न पनि सकिएन । आज थकथकी मान्नुसिवाय मेरो हातमा के नै बाँकी छ र ? उहाँहरूमा त प्रतिदिन खुसी थपिँदै थियो । घरमा आमासँग दुःख पोखेँ । धेरै रोएँ, त्यो दिन † जब आमाले सुरुमा मेरो कुरा सुन्नुभयो, उहा“को आँखाबाट पनि अनायासै आँसु छचल्किए । एउटा सोझो छोरो जिम्मेवारीबाट कसरी परिवारको चित्त दुखाउँदै छ, एउटी महिलाको छलछाममा परेर † के जन्म दिने आमाभन्दा स्वास्नी र सम्पत्ति ठूलो हो ? तर, के गर्नु ? कहिलेकाहीँ मान्छेले आºनो धरातल बिर्संदो रहेछ ।